Wie wettelijk samenwoont, heeft een beperkt wettelijk erfrecht wanneer zijn of haar partner overlijdt. Die bescherming is aanzienlijk beperkter dan de erfrechtelijke bescherming van gehuwde partners.
De langstlevende wettelijk samenwonende partner erft in principe het vruchtgebruik van de gezinswoning en van de aanwezige huisraad. Daardoor kan hij of zij in de woning blijven wonen en de inboedel blijven gebruiken, ook wanneer de blote eigendom van de woning toekomt aan andere erfgenamen, zoals kinderen van de overledene.
Ook wanneer de gezinswoning werd gehuurd, biedt de wet bescherming. De langstlevende wettelijk samenwonende partner krijgt dan in principe het exclusieve recht om de huurovereenkomst verder te zetten en verkrijgt eveneens het vruchtgebruik van de aanwezige huisraad.
Het wettelijk erfrecht van wettelijk samenwonenden beperkt zich echter tot de gezinswoning en de huisraad. De langstlevende partner erft dus niet automatisch andere goederen van de overleden partner, zoals spaargelden, beleggingen of een tweede verblijf. Wie zijn of haar partner meer wil nalaten, kan bijvoorbeeld een testament opstellen.
Daarnaast is een wettelijk samenwonende partner geen reservataire erfgenaam. Dat betekent dat de wet geen minimumerfdeel waarborgt zoals dat wel het geval is voor bepaalde andere erfgenamen. Het erfrecht van de wettelijk samenwonende partner kan bovendien onder bepaalde voorwaarden bij testament worden beperkt of uitgesloten. Voor gehuwde partners geldt op dit punt een ruimere wettelijke bescherming.
Wettelijk samenwonen biedt dus een basisbescherming bij overlijden, maar die blijft beperkt. Wie wil dat zijn of haar partner meer erft dan enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en de huisraad, doet er goed aan tijdig na te gaan of een testament of een andere vorm van vermogensplanning aangewezen is.
